Katholieke Stichting Medische Ethiek
9 december 2022

20-22 februari 2023: Algemene vergadering Pauselijke Academie voor het Leven

The next General Assembly of the Pontifical Academy for Life will be held from 20 to 22 February 2023, at the Augustinianum Institute, in Via Paolo VI, 25 (facing the Basilica, left side of St. Peter’s Square). The session on February 20th and Tuesday 21st, will be open for everybody and have as a theme: “Converging on the person: emerging technologies for the common good”.

Further information


16 november 2022: Analyzing euthanasia and assisted suicide worldwide

European Parliament, Brussels, November 16th from 9h30 to 16h00

Our countries face increasing pressure to legalize euthanasia or to include new groups in current euthanasia laws. Doctors are increasingly faced with requests from patients to end their lives through euthanasia. Ending the suffering does not imply a right to require a care professional to end her life. Instead of improving the living conditions of the most vulnerable, it proposes a “new right”; they can ask to be killed when “their lives no longer have meaning or value.” How much of this is behind invisible social injustices that we don’t want to deal with?

Global data warns us that 88% of palliative care needs are not sufficiently covered, resulting in millions of people being left behind. Patients have the right to receive the adequate care they need for their well-being and quality of life: they have the right to palliative care that aims to relieve the suffering and discomfort experienced by patients while respecting their dignity until their natural death. Euthanasia is presented as the final solution when in reality it violates people’s right to life and the right of patients to be accompanied by comprehensive medical care to live and die with dignity.

Human rights are inalienable. Even if someone wants to give up their human rights, they can’t, because they don’t stop being human. Nobody can exploit, torture, or kill another, because the person in question requests it. Autonomy has limits, dignity is not annulled by decision. It is not a question of freedom; it is a question of respect for human dignity. The right to kill should not be invented, however some countries have already done so. There is no lack of voices calling progressive the euthanasia laws of Belgium, The Netherlands and Canada or recently in Spain. But it would be good to study in depth what is happening in those countries in order to take measures that promote palliative care policies in accordance (that respond) to the needs and quality as human beings obliges us to recognize that the States must put all the means at their disposal. scope. provision for the development of ethical policies for the most defenseless and vulnerable and not to promote suicide and euthanasia.

In this symposium we will address how we can use all the means already available and the means we still need to ensure humane care that respects the dignity and life of all people until natural death.


22 oktober 2022: Vruchtbaarheid – gegeven of keuze?

De najaarsbijeenkomst van het Netwerk Katholieke Zorgprofessionals Nederland zal gewijd zijn aan vruchtbaarheid. Een dag waarbij de christelijke en specifiek katholieke visie op het doorgeven van het leven, vruchtbaarheid, het ontstaan van nieuw menselijk leven en met name hoe men als gelovige gewetensvol met deze vruchtbaarheid om moet gaan nog eens nader bekeken en onderling bediscussieerd zal worden.

Programma

09:30 Inloop en registratie
10:00 Eucharistieviering – hoofdcelebrant dr. Lambert J.M. Hendriks, voorzitter Katholieke Stichting Medische Ethiek, rector Grootseminarie Rolduc
11:00 Koffie
11:15 Opening door dagvoorzitter
11:30 Lezing “Medisch-biologische aspecten van vruchtbaarheid” – drs. Jeroen Eidhof, huisarts, lid bestuur werkgroep NKZN
12:15 Discussiegroepjes deel 1
13:00 Lunch
14:00 Lezing “Vruchtbaarheid vanuit christelijk perspectief” – dr. Anton M. ten Klooster, priester, docent Moraaltheologie universiteit van Tilburg
15:00 Discussie en vragen
15:45 Theepauze
16:00 Afsluitende gebedsviering
16:30 Mededelingen – afsluiting – borrel

Locatie
Vituszaal, St. Vitusparochie
Emmastraat 7
Hilversum

De eerder aangekondigde mogelijkheid om het programma online te volgen, vervalt i.v.m. gebrek aan belangstelling.

Kosten
Deelname in Hilversum inclusief lunch € 35,–, studenten op vertoon van studentenkaart € 17,50


8 oktober 2022: Lustrum Opgroeisymposium

Lustrumsymposium, gehouden te Ede. Programma volgt.


Laat een katholiek zich vaccineren tegen het Corona-virus?

door Lambert J.M. Hendriks en Frans J. van Ittersum

Vaccineren is waarschijnlijk nog nooit zo omstreden geweest als in deze periode, waarin de hele wereld in de ban is van vaccins tegen het corona-virus. Veel regeringsleiders hebben vanaf de eerste uitbraak van COVID-19 gehoopt dat het normale leven weer zou kunnen terugkeren als er een vaccin tegen dit virus zou worden gevonden. Sindsdien is er wereldwijd koortsachtig gezocht naar werkend vaccins. Inmiddels zijn er veel zorgen ontstaan over de vaccins die nu beschikbaar zijn of nog worden onderzocht. Die zorgen hebben dan vooral betrekking op twee dingen: op basis waarvan wordt een dergelijk vaccin geproduceerd en zorgt de snelheid van het proces op dit moment er niet voor dat er onzorgvuldigheden insluipen. Dit laatste lijkt tot nu toe overigens niet het geval te zijn. Er is met de nieuwere vaccintypes al getest bij mensen met bepaalde vormen van kanker rond 2000 en in laboratoria en proefdieren sinds de MERS-epidemie van 2012. Ook nu moet er nog steeds voldaan worden aan alle standaard zorgvuldigheidseisen voor onderzoek bij mensen. Alertheid voor problemen c.q. bijwerkingen op de middellange en lange termijn moet echter vanzelfsprekend blijven bestaan. Dat is niet anders dan bij andere geneesmiddelen: ook die komen op de markt voordat we mogelijk effecten op de lange termijn (meerdere jaren na toediening) kennen. Deze alertheid heeft er recent al toe geleid dat de vaccins van AstraZeneca en Janssen tijdelijk niet zijn gebruikt.

Het is belangrijk om vast te stellen dat vaccineren als zodanig vanuit Rooms-Katholiek perspectief geen ethische bezwaren oplevert. Medisch-ethisch is het moreel goed, om door middel van vaccinatie de werking van het immuunsysteem in het lichaam te activeren. Vanzelfsprekend is het geen verplichting (dit zou tegen het recht op de integriteit van het lichaam zijn), maar het hoort zeker bij de handelingen die moreel goed zijn, wanneer ze worden gesteld. Bijkomende goede motieven kunnen bijvoorbeeld bestaan uit de wens om ook anderen te beschermen tegen infectie, door de vaccinatie-graad (het percentage mensen in de bevolking dat gevaccineerd is) hoog te krijgen. Vanuit de Sociale Leer van de Kerk kan men stellen dat het aanbevelenswaardig is dat mensen zich laten vaccineren, als daar geen andere morele bezwaren of risico’s aan verbonden zijn, om zo verantwoordelijkheid voor elkaar te nemen (principe van socialiteit) en bij te dragen aan het Algemeen Welzijn (Bonum Commune).

Tegelijkertijd is het ook waar, dat er soms ethische bezwaren kunnen bestaan. Het vaccin kan bijvoorbeeld geproduceerd zijn op embryonale of foetale cellijnen. Deze cellijnen zijn ontstaan door een paar cellen die, meestal lang geleden, verkregen zijn van een embryo of een (geaborteerde) foetus verder te kweken, vervolgens door manipulatie te veranderen en daarna te laten vermenigvuldigen in een laboratorium. Ze verliezen hierdoor deels hun oorspronkelijke eigenschappen, maar kunnen wel eigenschappen behouden of verkrijgen waardoor ze interessant zijn voor wetenschappelijk onderzoek of productie van geneesmiddelen of vaccins. Hoe de morele beoordeling hiervan kan zijn, volgt verderop.

De vaccins tegen het Corona-virus die tot nu toe in de media zijn gekomen, maken gebruik van verschillende technieken om in het menselijk lichaam werkzaam te kunnen zijn. Een paar voorbeelden hiervan zijn de volgende. De vaccins van Valneva (waar de EU een optie op heeft) en Sinovac (dat in China wordt geproduceerd) lijken op klassieke vaccins tegen mazelen, rode hond etc: ze bevatten geïnactiveerd virus dat is gekweekt op Vero cellen (cellen die verkregen zijn uit de nieren van grivetapen). De zeven andere vaccins die door de Europese Unie zijn aangekocht bevatten zelf geen levend, verzwakt of gefragmenteerd virus. De vaccins van Sanofi en Novavax bevatten een molecuul dat op het oppervlak van het Coronavirus voorkomt en dat is geproduceerd in een Baculovirussysteem, dat gebruik maakt van virussen die bij insecten voorkomen. Het levert naar verwachting een reactie van het afweersysteem op die lijkt op die van de klassieke vaccins. Bij de controle na de productie van het vaccin van Novavax wordt gebruik gemaakt van HEK293-cellen. Deze HEK293-cellen zijn ontwikkeld uit cellen uit de nieren van een Nederlandse foetus uit 1972 of 1973. Of deze foetus was geaborteerd of spontaan als miskraam ter wereld was gekomen, is onduidelijk. De onderzoekers die de cellijn ontwikkelden, wisten het niet of niet meer; door anderen is gesuggereerd dat het aannemelijk is dat de cellen wèl van een geaborteerde foetus afkomstig waren.

De aanvankelijk vijf andere door de EU aangekochte vaccins maken gebruik van een nieuwere techniek. Ze bevatten mRNA (Pfizer, Moderna, CureVac) of DNA in een vector (AstraZeneca / Universiteit van Oxford, Janssen). De vaccins van Pfizer en Moderna zijn in een chemisch laboratorium gemaakt. Ook hier wordt gebruik gemaakt van HEK293-cellen voor controle na de productie. De DNA-vector in het AstraZeneca vaccin wordt geproduceerd op HEK293-cellen. Voor de ontwikkeling en productie van het vaccin van Janssen wordt gebruik gemaakt van PER.C6 cellen. Deze zijn rond 1996 voortgekomen uit HER199 cellen die weer voortkomen uit onrijpe cellen van het netvlies van een Nederlands embryo. Het mRNA-vaccin van CureVac (Duitsland) waarvan de ontwikkeling begin oktober 2021 werd gestaakt, werd niet geproduceerd op cellijnen. Voor de controletesten werden HeLa-cellen (baarmoederhalskankercellen die zonder medeweten zijn verkregen van Henrietta Lacks, die in 1951 aan haar ziekte overleed) gebruikt. Bij de productie van al langer bestaande vaccins tegen rodehond, waterpokken en gordelroos (herpes zoster), ebola, polio en hondsdolheid (rabies) worden twee andere cellijnen gebruikt die afkomstig zijn van geaborteerde foetussen uit de zestiger jaren. Het Russische Sputnik V vaccin, dat niet door de EU is aangekocht, maakt, evenals de vaccins van AstraZeneca en Janssen, gebruik van een DNA-vector die zeer waarschijnlijk wordt geproduceerd op HEK293-cellen.

Bovenstaande roept de vraag op hoe we nu aan moeten kijken tegen het gebruik van deze cellijnen voor de ontwikkeling van vaccins. Met het gebruik van embryonale of foetale cellen kan de R.K. Kerk nooit instemmen, omdat embryo’s en foetussen nooit en te nimmer opgeofferd mogen worden voor welk doel dan ook. De handeling van weleer, het verkrijgen van de oorspronkelijk cellen van deze embryo’s of foetussen, is zeer afkeurenswaardig . Toch heeft de Congregatie voor de Geloofsleer in hetzelfde document gesteld dat ernstige redenen, zoals gevaar voor de gezondheid (b.v. een pandemie), een goede reden kunnen zijn om een vaccin dat ontwikkeld of geproduceerd is op deze cellijnen, die na lange tijd weinig of geen verband meer hebben met de oorspronkelijke embryonale of foetale cellen, toch te gebruiken . In december 2020 heeft de Congregatie voor de Geloofsleer dit standpunt m.b.t. de vaccins tegen het coronavirus bevestigd . De CvG voegt daar wel twee dingen aan toe. Allereerst moet men bij gebruik van deze vaccins dan wel zelf of middels aanmoediging van anderen blijven zoeken naar mogelijkheden om vaccins te produceren, waarbij dit ethisch dilemma geen rol meer speelt. Daarnaast stelt de CvG dat mensen die er in geweten toch voor kiezen een dergelijk vaccin niet te nemen, niet ontslagen zijn van de verantwoordelijkheid voor het algemeen welzijn: deze mensen moeten door extra strenge quarantaine- en andere voorzorgsmaatregelen er zorg voor dragen dat zij het virus niet verder verspreiden. Het categorisch afwijzen van vaccins of geneesmiddelen waarbij bij de ontwikkeling of productie gebruikt gemaakt is van materiaal dat in het verre verleden een immorele oorsprong had, is dus niet altijd nodig.

De werking van de vijf nieuwere vaccins is dat het mRNA of vector-DNA in cellen in het menselijke lichaam komt waardoor deze lichaamscellen een oppervlakte-eiwit, dat op het SARS-CoV-2-virus voorkomt, gaan produceren. Het menselijke lichaam begint tegen dit eiwit een afweerreactie (aanmaak van antistoffen). De vector is een verzwakt adenovirus dat van apen afkomstig is en helpt om een stukje DNA dat codeert voor hetzelfde oppervlakte-eiwit als hierboven genoemd de cel in te krijgen. De cellen reageren er op een volstrekt natuurlijke (en menselijke) manier op. De morele handeling bestaat in deze context uit het aanzetten van het menselijk lichaam tot het opbouwen van bescherming voor zijn eigen behoud en functioneren.

Volgens sommigen zou het in het lichaam brengen van mRNA of DNA een vorm van genetische manipulatie zijn. Dit is echter zeker onjuist: het mRNA verandert zeer waarschijnlijk het eigen DNA van de mens niet. Het vaccin-DNA zou het menselijk DNA in sommige cellen wel kunnen veranderen, maar het is belangrijk om dit goed te begrijpen. Ook virussen kunnen zelf menselijk DNA veranderen tijdens een infectie. Sommige veranderingen worden zelfs nog in het DNA overgeërfd. Dit is echter iets anders dan wat met genetische manipulatie wordt bedoeld. In dat laatste geval is de handeling erop gericht het DNA te veranderen en dan ook nog met het doel om betere eigenschappen van het organisme te bewerken. In het geval van vaccinatie gaat het niet alleen om het genezen van een ziekte, maar bovendien is de wijziging in het DNA in het geheel niet bedoeld. Daarmee is het niet vergelijkbaar met genetische manipulatie.

Dat voorzichtigheid en prudentie nodig is bij het omgaan met de eigen gezondheid, is een belangrijke vanzelfsprekendheid. Daarom is het in principe ook alleen maar toe te juichen, wanneer mensen afwachtend zijn en niet zonder nadenken een vaccinatie accepteren. Problematisch is wel de ontzettend grote stroom aan desinformatie die er op gang is gekomen, in combinatie met een ernstig en vaak ongefundeerd wantrouwen. In potentie, kan dit ertoe leiden dat er veel meer mensen ziek worden dan nodig is. Ook zijn er oproepen van katholieke gelovigen, priesters en bisschoppen de vaccins waarbij in de productie of controle gebruik gemaakt is van de immoreel verkregen cellijnen, niet te laten toedienen. Vaak dateren hun inschattingen van voor de publicatie van de CvG. Het is voor Rooms-katholieken belangrijk om zich te realiseren dat de CvG als taak heeft in allerlei moeilijke theologische en moraaltheologische (ethische) discussies een weloverwogen eindoordeel te geven.

Hopelijk kan een goede en transparante informatievoorziening over alle aspecten van de vaccins ervoor zorgen dat mensen met een gerust hart een vaccinatie accepteren. Natuurlijk is nooit vooraf voor de volle 100% te garanderen dat er geen onvoorziene problemen zullen zijn, maar het is wel zinvol dat men zich realiseert dat dit voor werkelijk alle medische ingrepen geldt. Een belangrijke conclusie is dat er vanuit een Rooms-Katholiek perspectief geen redenen zijn om op voorhand een vaccinatie tegen het Corona-virus af te wijzen.

Meer informatie over Preventieve Geneeskunde en Vaccinatie in Handboek Katholieke Medische Ethiek (aanvullingen vanaf 2019) of het artikel Vaccinatie: door God verboden of juist mogelijk gemaakt ? van dezelfde auteurs als dit website artikel.

Dr. Lambert J.M. Hendriks is priester, moraaltheoloog, rector van het Grootseminarie Rolduc en voorzitter van de Katholieke Stichting Medische Ethiek (KSME)

Prof.dr. Frans J. van Ittersum is internist-nefroloog en voorzitter van het Netwerk Katholieke Zorgprofessionals Nederland (een KSME werkgroep)


15-17 September 2022: FIAMC Congress: Medicine: reparative or transformative ?

The next international congress of the World Federation of Catholic Medical Associations (FIAMC) under the presidency of Professor Dr. Bernard Ars will be held in Rome
September 15 – 17th, 2022
Venue: Augustinianum
Via Paolo VI 25, 00193 ROMA

More information


12-14 September 2022: Mothers are women too!

Prioritizing Maternal Health in the New Millennium

MaterCare International – the 11th Biennal Rome Conference – the 13th International Conference

Instituto Maria SS Bambina
Via Paolo VI 21
Rome, Italy

To register, to send free communications (posters) please email: info@matercare.org

On behalf of MaterCare International (MCI), we look forward to welcoming you to Italy’s cultural and national capital, Rome, for our 13th international conference, postponed to 2022 due to the COVID pandemic. Our conference venue Istituto Maria SS Bambina  overlooks St Peter’s Basilica and Square (see photo), and offers a safe, hospitable, retreat-like environment with good conference facilities and the best view in Rome !

For the first time ever, our biennial conference precedes and dovetails with International Federation of Catholic Medical Association’s (FIAMC) XXVI International Congress, themed “Medicine: Reparative or transformative ? The mission of the Christian physicians,” and held in the neighbouring  Augustinianum conference centre (Via Paolo VI,25)  (see photo).

The opening words of our conference theme , “Mothers Are Women Too,” is a quote from Dr Walley highlighting that, from the global perspective, caring for mothers is underprioritised in women’s health, especially in the developing world.

Motherhood is the most complete expression of the special vocation of women, and it possesses redemptive value. Thus, mothers deserve to be at the centre of our  acknowledgement of womanhood, rather than sidestepped as by the prevailing prochoice ideology. In his Millennium letter, Pope St John Paul II wrote: “The Father chose a woman for a unique mission in the history of salvation: that of being the Mother of the long–awaited Saviour. The Virgin Mother responded with complete openness”.

As co-creators of new life, all mothers have a share in the mystery of the Incarnation, through the faithful acceptance of their own pregnancies and birthing experiences.  Mothers also merit being at the forefront of our conversation about women because of the suffering they endure to beget and bring up their children.

In 2020, during Holy Mass on the Solemnity of Mary, Mother of God, Pope Francis said: “ From her, a woman, salvation came forth and thus there is no salvation without a woman. In her, God was united to us, and if we want to unite ourselves to him, we must take the same path: through Mary, woman and mother”.

Appropriately, MCI’s conference is preceded by a half-day spiritual retreat on motherhood, the “Welcome” session and reception on the afternoon and evening of the September 12th. The conference programme includes important aspects of the current medical, psychological, ethical and spiritual problems affecting motherhood, and integrates the four essential domains of a Catholic physician, known as the ‘4C’s’. They are conviction, professional competence, community orientation, and individual compassion.

Eight sessions spread over 2 days will cover the following:  the clinical, ethical and spiritual implications of COVID–19 for mothers, their children and health care workers; an evidence-based update on  the medical, sociological, environmental and economic risks of hormonal contraceptives; morally licit antenatal screening and therapy; reflections on inspiring Catholic health-care workers; a focus on the purpose and outreach of MaterCare  training and practicing as a Catholic doctor; and dealing with major controversies as a Catholic doctor should.

Our speakers are experts in their field and will be extensively involved in all aspects of the programme, including panel discussions. Free communications are invited. We hope that you can join us in the Eternal City for a professionally and spiritually enriching, multidisciplinary meeting.

Finally, you are strongly encouraged to take advantage of the unique duo of back-to-back MCI and FIAMC 2022 meetings, and spend a fruitful 5 days in Rome in mid-September. Accommodation is available in the Istituto Maria SS Bambina for the duration of both meetings. Laptop, projector and the screen will be available for lecturers. The language of the Conference is English.

Prof Bogdan Chazan
A/Prof Elvis Šeman
Simon Walley

P.S. A shared FIAMC/MCI audience with Pope Francis has been requested.


27-29 mei 2022: Challenges of competence and compassion in contemporary medicine

FEAMC extended board meeting, including a symposium, to be held in Asissi, Italy, open for members of associated associations. A provisional program is available.


22-25 maart 2022: Suffering, Death and Palliative Care

Advanced European Bioethics course “Suffering, Death and Palliative Care”, Nijmegen, the Netherlands, 22-25 March 2022, organized by the section of Healthcare Ethics, IQ healthcare, (Radboudumc university medical centre).

Aim of the course is to educate participants on a range of ethical issues related to suffering and dying, palliative care and medically assisted death. The key-note lecture will be held by Els van Wijngaarden PhD, associate professor and researcher, Dept. of Care Ethics, University for Humanistic Studies, Utrecht, the Netherlands.

Contact: Valesca Hulsman: Valesca.Hulsman@radboudumc.nl

More information


18 februari 2022: Recht op vrijheid van meningsuiting

Op vrijdag 18 februari organiseert het opGROEIsymposium een webinar van 20:00 uur tot 21:30 uur. Spreker is Jean-Paul Van Der Walle, juridisch adviseur op het gebied van godsdienstvrijheid, pro-life onderwerpen en het gezin. Het webinar gaat over het recht op vrijheid van meningsuiting.

In gesprek gaan

Ieder opGROEIsymposium bereiken ons vragen over hoe en in hoeverre je als ouders/opvoeders met bijvoorbeeld school in gesprek kunt gaan over onderwijsstof die niet aansluit op de christelijke waarden die je in de opvoeding aan je kinderen mee wil geven. Vaak gaat het dan om ethische onderwerpen en de kijk op relaties en seksualiteit. Een voorbeeld hiervan is de Week van de Lentekriebels (21 t/m 25 maart 2022) waar veel scholen bij aansluiten en waarvan de inhoud voor een groot deel haaks staat op het christelijke mensbeeld.

Vrijheid in gevaar

Hierover in gesprek gaan, valt lang niet altijd mee. Om ons heen zien we dat de vrijheid van meningsuiting steeds meer onder druk komt te staan, juist als het gaat over het mensbeeld van waaruit wij als christenen leven en onze kinderen opvoeden. Sommige wetten lijken erop aan te sturen het verkondigen van Gods Blijde Boodschap strafbaar te stellen. Kan dat eigenlijk wel? De spreker Jean-Paul Van Der Walle is jurist en gaat tijdens het webinar in op de vrijheid van meningsuiting. Hij is werkzaam bij ADF International, een juridische organisatie die zich inzet om de fundamentele vrijheden van mensen te beschermen en de inherente waardigheid van elke persoon te bevorderen.

Jean-Paul Van Der Walle

Jean-Paul: “Het recht op vrije meningsuiting is een van de belangrijkste mensenrechten. Het vormt de hoeksteen van elk debat en is daarom een essentieel onderdeel van de democratie. Steeds vaker echter lijkt deze fundamentele vrijheid in het gedrang te komen.” Sommige voorbeelden geven aan dat die vrijheid ernstig bedreigd wordt. Zo staat de organisatie waar Jean-Paul voor werkt momenteel Päivi Räsänen bij, een Fins parlementslid en gewezen minister die thans vervolgd wordt omdat zij op Twitter een Bijbelvers publiceerde waarmee ze de steun van haar Kerkgemeenschap (de leiders ervan) aan een LGBT-optocht aan de kaak stelde

Jean-Paul zal ons juridische en ethische achtergrondinformatie aanreiken en voorbeelden geven hoe we in ons contact met onze omgeving (school, familie, collega’s) kunnen blijven getuigen van onze kijk op leven, liefde en seksualiteit, terwijl we respectvol blijven.

Aanmelden
Vragen die je iemand tijdens het webinar zou willen stellen, kunnen vooraf worden ingestuurd via info@opgroeisymposium.nl en ook tijdens het webinar is er gelegenheid vragen te stellen.

Geef je hier op voor het Webinar op 18 februari 2022