door André Roes, kerkhistoricus
Katholiek Nieuwsblad, 16 juli 2026
De sociale leer van de Kerk is helder over de grote ethische vragen van de bio-ethiek, over ziekte, dood, abortus, euthanasie, hoe ‘ongemakkelijk’ moderne mensen zich ook bij die kerkelijke uitspraken kunnen voelen.
De liefde van God, zegt paus Benedictus XVI in 2006, maakt geen onderscheid tussen het nieuw ontvangen kind in het lichaam van zijn moeder, het kleine of oudere kind, of de oude mens, omdat de liefde van God in ieder van hen “het spoor van zijn beeld en de gelijkenis met zichzelf ziet”.
Menselijke waardigheid
Het leergezag van de Kerk, zegt de paus, heeft altijd “het heilige en onaantastbare karakter van ieder mensenleven vanaf de conceptie tot aan zijn natuurlijke dood verkondigd”. Een menselijke embryo ontwikkelt zich niet “tot” een mens, maar “als” een mens, bekleed met de waardigheid van de menselijke persoon.
Vanaf de bevruchting, zegt Johannes Paulus II in zijn encycliek Evangelium vitae uit 1995, is daar een nieuw, menselijk wezen dat “niet van de vader is, noch van de moeder”. Wij zijn geen bezitters, geen heer of meester over het leven van andere menselijke personen. Dit kind is niet ‘van mij’. Toen ik vader werd, wist ik dat heel zeker.
Vrijheid en vooruitgang
De feministische leuze “baas in eigen buik” werd indertijd opgevat als een oproep tot vrijheid en vooruitgang. Maar nooit kan het recht op de vrijheid van de moeder zo worden uitgespeeld tegen het onvervreemdbare recht op het leven van het kind. Dat zegt de Kerk. Het Concilie noemt in Gaudium et spes vruchtafdrijving een “afschuwelijke misdaad”.
Je kunt niet, zegt paus Franciscus later in Laudato si’, de natuur en het milieu verdedigen, en tegelijk de relatie met God en met andere mensen buiten beschouwing laten. Alles staat in relatie tot elkaar. Abortus is niet te rechtvaardigen, zegt paus Franciscus. Overigens roept de Kerk de sociale omgeving en de kerkelijke instanties steeds op barmhartig te zijn, vrouwen bij te staan die een abortus ondergingen. De Kerk moet weten wat mensen meemaken.
Liefde en verantwoordelijkheid
De sociale leer van de Kerk denkt vanuit de liefde, de verantwoordelijkheid en de solidariteit. Aan het begin én aan het einde van hun leven hebben mensen, zeker zij die geen stem hebben, andere mensen nodig om hen te helpen, te beschermen en te verzorgen, volgens het gebod van de barmhartigheid.
De kerk wijst actieve euthanasie, het recht om het tijdstip van het einde van mijn leven zelf te bepalen, af. Paus Franciscus noemde in zijn heel eigen, directe stijl abortusartsen “huurmoordenaars”. De Kerk is duidelijk, ook als het gaat om het belang van stervenshulp in de eindfase van ons leven.
Hospices
Als aartsbisschop pleitte Joseph Ratzinger al vroeg voor het opzetten van hospices, waar mensen met alle mogelijkheden van pijnbestrijding, van ‘palliatieve sedatie’, menswaardig konden sterven. In zulke hospices kunnen mensen hun angst voor zware pijn verliezen, ook hun angst om afhankelijk te worden voor de verzorging door andere mensen.
Juist in die laatste fase van hun leven, zegt de sociale leer van de Kerk, hebben mensen de zorg en de liefde van andere mensen nodig, de liefde die een afspiegeling is van de liefde van Christus, van God zelf. Van Hem hebben wij ooit het leven gekregen, als een geschenk waarover een mens nooit zelf de volledige beschikking kan hebben.
Samenzwering tegen het leven
Wij zijn geen heer en meester over het leven, geen heer en meester over de dood, over het lijden. In zijn encycliek Evangelium vitae komt Johannes Paulus II op voor het leven, voor de waardigheid van de mens.
Hij spreekt zelfs van een “samenzwering tegen het leven” daar waar de bekoring steeds groter wordt om het probleem van het lijden op te lossen door het “bij de wortel uit te roeien, door de dood te vervroegen” naar een moment dat ons geschikt lijkt. Hij waarschuwt voor een cultuur, met grote invloed van de massamedia die “de invoering van contraceptie, sterilisatie, abortus en zelfs actieve euthanasie” voorstellen als “een teken van vooruitgang en als een overwinning van de vrijheid”.
